Atrakcje niedaleko Auschwitz-Birkenau. Co jeszcze zobaczyć w okolicy?

Wizyta w Miejscu Pamięci Auschwitz-Birkenau dla wielu osób jest najważniejszym punktem pobytu w okolicach Oświęcimia. Warto jednak wiedzieć, że historia kompleksu KL Auschwitz nie kończy się na terenie dzisiejszego muzeum.

Jej ślady znajdują się również w okolicznych miejscowościach. Podczas niemieckiej okupacji funkcjonowała tutaj sieć podobozów, a ich więźniowie byli wykorzystywani do niewolniczej pracy m.in. na potrzeby przemysłu.

Jednym z takich miejsc były Jawiszowice.

To właśnie tutaj znajduje się Zabytkowa Kopalnia Węgla Kamiennego w Jawiszowicach, której historia bezpośrednio łączy się z historią podobozu Jawischowitz.

Jeżeli więc zastanawiasz się, co jeszcze zobaczyć w okolicy Auschwitz-Birkenau, warto poznać również ten mniej znany fragment historii.

Zabytkowa Kopalnia w Jawiszowicach – niedaleko Auschwitz-Birkenau

Jawiszowice znajdują się niedaleko Oświęcimia, w zachodniej części Małopolski. To właśnie tutaj zachował się wyjątkowy kompleks obiektów związanych z historią górnictwa węgla kamiennego.

Historia kopalni sięga początku XX wieku. Przez kolejne dziesięciolecia była ona świadkiem ogromnych przemian: rozwoju przemysłu, dwóch wojen światowych, niemieckiej okupacji, okresu powojennego, socjalizmu, stanu wojennego, przemian gospodarczych oraz rewolucji technicznej i technologicznej.

Jeden z najtrudniejszych rozdziałów tej historii przypada na okres II wojny światowej. Wówczas z kopalnią związani byli więźniowie niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego Auschwitz, osadzeni w podobozie Jawischowitz.

Podobóz Jawischowitz – historia Auschwitz poza Oświęcimiem

KL Auschwitz nie był wyłącznie obozem głównym Auschwitz I i Auschwitz II-Birkenau. Wokół nich funkcjonowała rozbudowana sieć podobozów związanych m.in. z zakładami przemysłowymi, gospodarstwami rolnymi i innymi miejscami, w których Niemcy wykorzystywali niewolniczą pracę więźniów.

Jednym z nich był podobóz Jawischowitz, utworzony w 1942 roku. Więźniowie podobozu byli kierowani do pracy związanej z kopalnią w Jawiszowicach. Była to ciężka, wyniszczająca praca wykonywana w niezwykle trudnych warunkach. To właśnie ten fragment historii sprawia, że Zabytkowej Kopalni w Jawiszowicach nie można traktować wyłącznie jako zabytku techniki.

Jest również niemym świadkiem historii KL Auschwitz i systemu pracy przymusowej stworzonego przez nazistowskie Niemcy.

Więźniowie KL Auschwitz pracowali w kopalni

Kiedy dzisiaj patrzymy na zachowane obiekty kopalni, maszyny i elementy infrastruktury, łatwo skupić się przede wszystkim na historii techniki i górnictwa. Jednak w czasie niemieckiej okupacji była to przestrzeń, w której pracowali więźniowie.

Więźniowie podobozu Jawischowitz byli wykorzystywani jako niewolnicza siła robocza. Ich codzienność wyznaczały wyczerpująca praca, głód, przemoc i warunki obozowe. Historia Jawischowitz pokazuje jednocześnie szerszy mechanizm działania kompleksu KL Auschwitz. Więźniowie byli wykorzystywani nie tylko na terenie obozów, ale również kierowani do pracy na potrzeby niemieckiej gospodarki i przemysłu.

Dlatego poznawanie historii Auschwitz-Birkenau warto rozszerzyć również o miejsca znajdujące się poza granicami dzisiejszego muzeum.

Zabytkowa Kopalnia Jawiszowice – niemy świadek ponad 100 lat historii

Historia Zabytkowej Kopalni w Jawiszowicach nie zaczyna się jednak w 1939 roku i nie kończy wraz z zakończeniem II wojny światowej. To ponad sto lat historii ludzi, przemysłu i technologii.

Kopalnia funkcjonowała w różnych systemach politycznych i gospodarczych. Zmieniały się maszyny, sposoby pracy i technologie. Zmieniały się granice, władze i rzeczywistość, w której żyli pracujący tutaj ludzie.

Właśnie dlatego podczas zwiedzania nie opowiadamy wyłącznie o jednym okresie.

Pokazujemy miejsce, którego losy zostały splecione z najważniejszymi wydarzeniami XIX i XX wieku – od rozwoju przemysłu, przez wojny i okupację, po powojenne przemiany gospodarcze i technologiczne.

Auschwitz-Birkenau i Jawischowitz – historia, która wykracza poza teren muzeum

Wizyta w Auschwitz-Birkenau pozwala poznać miejsce będące jednym z najważniejszych symboli Zagłady i niemieckiego nazistowskiego systemu obozów koncentracyjnych.

Jawiszowice pokazują kolejny fragment tej historii. Tutaj można lepiej zrozumieć, jak system obozowy był powiązany z przemysłem oraz w jaki sposób wykorzystywano więźniów jako niewolniczą siłę roboczą. Nie chodzi więc o porównywanie obu miejsc.

Zabytkowa Kopalnia w Jawiszowicach pozwala poszerzyć perspektywę i zobaczyć jeden z mniej znanych elementów historii całego kompleksu KL Auschwitz. To historia, która rozgrywała się poza drutami miejsc najbardziej znanych dzisiaj na całym świecie.

Co jeszcze zobaczyć po Auschwitz-Birkenau?

Jeżeli podczas pobytu w Oświęcimiu chcesz lepiej poznać historię regionu związaną z okresem II wojny światowej, Jawiszowice są miejscem, które warto uwzględnić w planie. Zabytkowa Kopalnia nie jest rekonstrukcją ani przestrzenią stworzoną od podstaw dla turystów.

To autentyczny zabytek przemysłowy, który przetrwał kolejne dekady.

Podczas zwiedzania można zobaczyć zachowane obiekty i urządzenia, poznać historię górnictwa oraz ludzi związanych z kopalnią. Jednym z rozdziałów tej opowieści jest okres niemieckiej okupacji i historia więźniów podobozu Jawischowitz.

To pozwala spojrzeć na historię miejsca z dwóch perspektyw – wielkiego przemysłu i pojedynczego człowieka, którego życie zostało podporządkowane funkcjonowaniu tego systemu.

Zabytkową Kopalnię w Jawiszowicach można dziś zwiedzać

Jeszcze kilka lat temu przyszłość tego miejsca stała pod znakiem zapytania. Zabytkowe obiekty miały zostać wyburzone.

Od lipca 2022 roku Zabytkowa Kopalnia w Jawiszowicach znajduje się pod opieką Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau, która podjęła działania mające na celu uratowanie obiektu i zachowanie jego autentyczności.

Dziś kopalnia jest udostępniana zwiedzającym. Nie działamy jednak jak typowa atrakcja turystyczna otwarta codziennie. Zwiedzanie odbywa się w wyznaczonych terminach, a liczba miejsc jest ograniczona.

Jeżeli planujesz wizytę w Auschwitz-Birkenau lub pobyt w okolicach Oświęcimia, warto wcześniej sprawdzić dostępne terminy.