Ambasador Izraela Ja’akow Finkelstein odwiedził Zabytkową Kopalnię Węgla Jawiszowice

10 listopada Zabytkową Kopalnię Węgla Jawiszowice odwiedził Ambasador Izraela, Pan Ja’akow Finkelstein. Wizyta odbyła się w ramach spotkania z przedstawicielami Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau, poświęconego pamięci historycznej, edukacji oraz przyszłym projektom związanym z zachowaniem dziedzictwa miejsc należących niegdyś do kompleksu obozowego KL Auschwitz-Birkenau.

Jednym z najważniejszych punktów wizyty było zwiedzanie Zabytkowej Kopalni Węgla Jawiszowice – miejsca, którego historia nierozerwalnie łączy się z tragicznymi losami więźniów niemieckiego nazistowskiego obozu koncentracyjnego i zagłady KL Auschwitz.

Ponad 120 lat historii kopalni

Zabytkowa Kopalnia Węgla Jawiszowice powstała w 1903 roku. Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości w 1918 roku stała się ważnym zakładem przemysłowym odrodzonego państwa.

Jej historia zmieniła się dramatycznie wraz z wybuchem II wojny światowej. Po napaści Niemiec na Polskę w 1939 roku kopalnia przeszła pod niemiecki zarząd, a w kolejnych latach stała się miejscem niewolniczej pracy więźniów KL Auschwitz.

To właśnie tutaj Niemcy zaczęli wykorzystywać więźniów obozu do niezwykle ciężkiej i niebezpiecznej pracy pod ziemią. Następnie do kopalni kierowano więźniów utworzonego w 1942 roku podobozu KL Auschwitz-Jawischowitz.

KL Auschwitz-Jawischowitz – niewolnicza praca pod ziemią

Praca górnika wymaga doświadczenia, odpowiedniego przygotowania i ogromnej wytrzymałości fizycznej. Tymczasem niemieckie władze obozowe kierowały do kopalni ludzi, którzy często nigdy wcześniej nie mieli styczności z górnictwem. Byli to więźniowie pozbawieni wolności, wygłodniali, wycieńczeni i nierzadko ciężko chorzy. Pomimo skrajnie trudnych warunków musieli wykonywać niebezpieczną pracę pod ziemią i realizować narzucane im normy wydobycia węgla.

Dla niemieckich władz obozowych więźniowie stanowili tanią, przymusową siłę roboczą. Ich zdrowie, bezpieczeństwo i życie nie miały znaczenia wobec celów gospodarczych III Rzeszy.

Historia podobozu KL Auschwitz-Jawischowitz i pracy więźniów w kopalni należy do najtragiczniejszych rozdziałów dziejów całego kompleksu KL Auschwitz.

Pamięć o historii, której nie wolno zapomnieć

Podczas wizyty Pan Ambasador miał okazję poznać historię kopalni oraz jej związki z funkcjonowaniem podobozu KL Auschwitz-Jawischowitz.

Spotkanie było również okazją do rozmowy o znaczeniu zachowania takich miejsc dla przyszłych pokoleń.

Zabytkowa Kopalnia Węgla Jawiszowice przypomina bowiem o części historii KL Auschwitz, która wciąż pozostaje mniej znana – o gospodarczym wykorzystywaniu więźniów, niewolniczej pracy oraz roli zakładów przemysłowych w funkcjonowaniu niemieckiego nazistowskiego systemu obozowego.

Dziś kopalnia jest nie tylko zabytkiem przemysłowym, ale przede wszystkim ważnym Miejscem Pamięci i przestrzenią edukacji historycznej.

Pozostałe Miejsca Pamięci odwiedzone przez Ambasadora Izraela

Wizyta w Zabytkowej Kopalni Węgla Jawiszowice była jednym z punktów programu spotkania Ambasadora Izraela z przedstawicielami Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau.

Pan Ambasador odwiedził również inne miejsca związane z historią niemieckiego nazistowskiego kompleksu obozowego KL Auschwitz-Birkenau.

Podobóz KL Auschwitz-Bor/Budy – Frauenstrafkompanie

Jednym z odwiedzonych miejsc był podobóz KL Auschwitz-Bor/Budy, w którym funkcjonowała zewnętrzna karna kompania kobiet – Frauenstrafkompanie.

Pan Ambasador zapoznał się z historią tego miejsca oraz zwiedził wystawę znajdującą się w dawnym budynku zakwaterowania więźniarek.

To właśnie tutaj, w październiku 1942 roku, doszło do jednej z najtragiczniejszych zbrodni w historii podobozu. Niemieckie więźniarki funkcyjne, przy udziale esesmanów, dokonały brutalnego mordu na około 90 więźniarkach, w większości francuskich Żydówkach.

Dziś miejsce to przypomina o cierpieniu kobiet więzionych w KL Auschwitz oraz o tragicznych wydarzeniach, które rozegrały się na terenie podobozu.

Cmentarz komunalny w Brzeszczach – grób ofiar Marszu Śmierci

Kolejnym punktem wizyty był cmentarz komunalny w Brzeszczach, gdzie znajduje się zbiorowa mogiła ofiar ewakuacyjnego Marszu Śmierci więźniów KL Auschwitz ze stycznia 1945 roku.

W grobie spoczywają więźniowie różnych wyznań, w tym chrześcijanie i Żydzi, a także osoby, których tożsamości nie udało się ustalić. Ich pogrzeb odbył się 19 stycznia 1945 roku.

Przy mogile Pan Ambasador wraz z przedstawicielami Fundacji uczcił chwilą ciszy pamięć pochowanych tam ofiar oraz wszystkich osób zamordowanych w niemieckich nazistowskich obozach koncentracyjnych i zagłady.

Szczególnym symbolem tego miejsca są znajdujące się obok siebie na płycie nagrobnej Gwiazda Dawida i chrześcijański krzyż – przypomnienie o wspólnym cierpieniu ludzi różnych narodowości i wyznań.

Judenrampe – miejsce selekcji deportowanych do KL Auschwitz

Pan Ambasador odwiedził również Judenrampe – historyczną rampę kolejową, na którą od wiosny 1942 roku do maja 1944 roku przybywały transporty deportacyjne z okupowanej Europy.

To właśnie tutaj niemieccy esesmani przeprowadzali selekcje, decydując o dalszym losie przywiezionych ludzi. Część kierowano do niewolniczej pracy, innych skazywano na natychmiastową śmierć w komorach gazowych.

W pobliżu rampy znajdują się dwa zachowane budynki poobozowe, pozostające pod opieką Fundacji Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau.

Pierwszym jest Kartoffellagerhalle, nazywany „Ziemniaczarką” – ogromny magazyn płodów rolnych pochodzących z obozowej „Strefy Interesów”.

Drugim obiektem jest Krautsilo, czyli „Kwaszarnia”, w której więźniowie byli zmuszani do przetwarzania kapusty na kiszonkę przeznaczoną na sprzedaż.

Oba budynki stanowią świadectwo gospodarczego wykorzystywania niewolniczej pracy więźniów KL Auschwitz i pokazują mniej znany wymiar funkcjonowania całego kompleksu obozowego.

Edukacja i współpraca na rzecz przyszłych pokoleń

Wizyta Ambasadora Izraela była także okazją do rozmów o przyszłych działaniach edukacyjnych oraz możliwościach współpracy w zakresie zachowania pamięci historycznej.

Jednym z poruszonych tematów była możliwość rozwijania dialogu pomiędzy młodzieżą polską i izraelską.

Wierzymy, że poznawanie historii w miejscach, w których rzeczywiście rozgrywały się tragiczne wydarzenia, ma szczególną wartość edukacyjną. Pozwala lepiej zrozumieć przeszłość, dostrzec losy konkretnych ludzi i uświadomić sobie, do czego prowadzą nienawiść, uprzedzenia i odebranie człowiekowi podstawowych praw.

Dziękujemy Panu Ambasadorowi Ja’akowowi Finkelsteinowi za wizytę w Zabytkowej Kopalni Węgla Jawiszowice oraz pozostałych Miejscach Pamięci, zainteresowanie ich historią i rozmowy o możliwościach dalszych wspólnych działań.

Pamięć o przeszłości jest naszym wspólnym obowiązkiem. To od nas zależy, jaką wiedzę o tych wydarzeniach przekażemy kolejnym pokoleniom.

Fundacja Pobliskie Miejsca Pamięci Auschwitz-Birkenau